هزینههای نظامی جهانی در سال 2025 برای یازدهمین سال متوالی افزایش یافت و به رکورد جدید بی سابقه ای رسید.
بر اساس دادههای جدید موسسه تحقیقات صلح بینالمللی استکهلم (SIPRI)، کشورهای جهان در سال 2025 در مجموع 2.887 تریلیون دلار صرف مخارج و بودجه های نظامی خود کردند که رکوردی بی سابقه محسوب می شود. این بالاترین سطح هزینههای نظامی ثبت شده تاکنون در تاریخ است.
“شیائو لیانگ”، محقق برنامه هزینههای نظامی و تولید سلاح SIPRI، گفت: “این واقعاً نشان دهنده واکنش کشورها به جنگهای جاری، تنشها و عدم قطعیت ژئوپلیتیکی است.”
درگیریها در اوکراین و غزه در سال 2025 ادامه یافت، در حالی که درگیریهایی مانند جنگ سودان نیز به بیثباتی جهانی افزود.
لیانگ افزود:” با توجه به اینکه همه این بحرانها هنوز ادامه دارند و برنامههای بلندمدت بسیاری از کشورها برای هزینهها از قبل مشخص شده است، این روند احتمالا تا سال 2026 و پس از آن ادامه خواهد یافت.”
بر اساس گزارش دویچه وله، بخش عمدهای از افزایش جهانی هزینههای نظامی در سال 2025 مربوط به اروپاست. در این سال هزینههای نظامی در اروپا با 14 درصد افزایش به 864 میلیارد دلار رسید.
آغاز جنگ اوکراین در اوایل سال 2022، نحوه نگاه کشورهای اروپایی به امنیت خود را تغییر داده است. بسیاری از دولتهای اروپایی نگرانند که روسیه بتواند تهدیدی گستردهتر فراتر از اوکراین ایجاد کند. در پاسخ، کشورهای اروپایی – به ویژه اعضای ناتو – در حال افزایش هزینههای نظامی برای تقویت ارتشهای خود و جلوگیری از تجاوز بیشتر هستند.
شیائو لیانگ در این باره گفت: “این قطعا بزرگترین محرک است. در سالهای اخیر، ما شاهد هزینههای خود روسیه و اوکراین به عنوان عامل اصلی در اروپا بودهایم. هزینههای آنها در سال 2025 همچنان در حال افزایش بود. اما از نظر هزینههای کلی، تمرکز بیشتر به سمت کشورهای اروپای مرکزی و غربی تغییر کرده است، زیرا برنامههای نظامیسازی و هزینههای آنها در حال تحقق است. آنها سال گذشته بالاترین رشد سالانه را از پایان جنگ سرد ثبت کردند.” بودجه دفاعی اسپانیا 50 درصد، لهستان 23 درصد و ایتالیا 20 درصد افزایش یافت.
در میان کشورهای اروپایی، آلمان بزرگترین هزینهکننده نظامی در سال 2025 بود. بودجه نظامی آن 24 درصد افزایش یافت و به 114 میلیارد دلار رسید و آن را به چهارمین کشور بزرگ از نظر بودجه نظامی در جهان تبدیل کرد.
برای اولین بار از سال 1990، هزینههای نظامی آلمان از معیار 2 درصد تولید ناخالص داخلی ناتو عبور کرد و به 2.3 درصد رسید. برای تامین هزینه این امر، پارلمان آلمان قوانین مالی خود را در سال 2025 تغییر داد. هزینههای نظامی بالاتر از یک درصد از تولید ناخالص داخلی اکنون از ترمز بدهی سختگیرانه آلمان معاف هستند و به دولت اجازه میدهند برای تامین بودجه افزایش دفاعی، بیشتر قرض بگیرد.
لیانگ گفت: “من فکر نمیکنم که توانایی نظامی آلمان به سرعتی که رقم هزینهها نشان میدهد، در حال افزایش باشد. اما فکر میکنم در درازمدت، آلمان از نظر نظامی قدرتمندتر و مستقلتر میشود.”
چرا هزینههای نظامی ایالات متحده در سال 2025 کاهش یافت
ایالات متحده در سال 2025 هزینه کمتری برای ارتش خود صرف کرد – تنها 954 میلیارد دلار.
این میزان 7.5 درصد کمتر از سال قبل است. دلیل اصلی این کاهش این بود که کنگره ایالات متحده، برخلاف 3 سال گذشته، هیچ کمک نظامی جدیدی برای اوکراین تصویب نکرد. SIPRI چنین کمکی را به عنوان بخشی از هزینههای نظامی کشور اهداکننده به حساب میآورد.
لیانگ گفت: “این روند در حال تغییر است. بودجه جدید 2026 که توسط کنگره ایالات متحده تصویب شده است، نشان دهنده افزایش بزرگی است. با توجه به آغاز جنگ جدید در خاورمیانه و افزایش تنشها در آسیا، این کاهش احتمالا کوتاه مدت خواهد بود.”
به گفته پنتاگون، تنها 6 روز اول جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در سال 2026 ، 11.3 میلیارد دلار برای ایالات متحده هزینه داشته است.
حتی در سال 2025، ایالات متحده به سرمایهگذاری سنگین در سلاحهای هستهای و متعارف ادامه داد، با هدف حفظ سلطه نظامی و بازدارندگی چین در هند و اقیانوس آرام – که هدف اصلی استراتژی امنیت ملی ایالات متحده است.
ایالات متحده در سال 2025 همچنان بزرگترین هزینهکننده نظامی جهان بود و حدود یک سوم هزینههای دفاعی جهان را به خود اختصاص میداد. اما سهم آن از سال 2020 به طور پیوسته در حال کاهش بوده است.
لیانگ گفت: “این موضوع کمتر مربوط به کاهش هزینههای بزرگترین هزینهکنندگان است، و بیشتر مربوط به افزایش گسترده در جاهای دیگر، به ویژه در میان کشورهای با قدرت متوسط است.”
برخی استدلال میکنند که یک توازن نظامی با توزیع برابرتر میتواند جهان را امنتر کند. لیانگ مخالف این ایده است. او گفت: “این فقط به معنای تسلیحات بیشتر و سلاحهای بیشتر است. یک مسابقه تسلیحاتی جدید اعتماد را کاهش میدهد و خطر محاسبه اشتباه را افزایش میدهد” – و این جهان را خطرناکتر میکند.
