بازار خودرو در حالی وارد اردیبهشت‌ماه شده که همزمان با افزایش قیمت در کارخانه و بازار آزاد، نگرانی‌ها درباره کاهش عرضه و تداوم التهاب قیمتی نیز بیشتر شده است. کارشناسان معتقدند ترکیب تورم تولید، کمبود قطعه و نااطمینانی سیاسی، خودرو را بیش از گذشته به یک کالای سرمایه‌ای تبدیل کرده است.
بازار خودرو در نخستین روزهای اردیبهشت ۱۴۰۵ بار دیگر وارد فاز التهاب شده است؛ افزایش پی‌درپی قیمت خودروهای داخلی، رشد فاصله میان نرخ کارخانه و بازار آزاد، کاهش قدرت خرید مصرف‌کنندگان و تداوم نااطمینانی نسبت به آینده تولید، باعث شده این بازار دوباره به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های اقتصادی خانوارها تبدیل شود.
در شرایطی که بسیاری از متقاضیان واقعی خرید خودرو، توان ورود به بازار را از دست داده‌اند، همچنان جریان تقاضای سرمایه‌ای و سفته‌بازانه در حال تقویت است و خودرو بیش از گذشته از یک کالای مصرفی به یک دارایی برای حفظ ارزش پول تبدیل شده است.
طی روزهای اخیر، قیمت برخی خودروهای پرتقاضا مانند دنا پلاس، پژو ۲۰۷، کوییک، ساینا و رانا با افزایش قابل توجهی همراه بوده؛ افزایشی که به اعتقاد بسیاری از فعالان بازار، تنها ناشی از نوسانات ارزی نیست و مجموعه‌ای از عوامل از جمله رشد هزینه تولید، دشواری تامین قطعات، کاهش عرضه و همچنین فضای روانی ناشی از نااطمینانی‌های سیاسی و اقتصادی در آن نقش دارد.
از سوی دیگر، خودروسازان نیز با اجرای طرح‌های پیش‌فروش جدید تلاش دارند بخشی از فشار بازار را مدیریت کنند، اما بسیاری از کارشناسان معتقدند این سیاست بیش از آنکه به تنظیم بازار منجر شود، ابزاری برای تامین نقدینگی شرکت‌هاست.
همزمان، گره خوردن بازار خودرو به روند مذاکرات سیاسی، وضعیت واردات و چشم‌انداز نرخ ارز، باعث شده هر خبر مثبت یا منفی به سرعت بر قیمت‌ها اثر بگذارد. بسیاری از خریداران نیز میان خرید فوری و انتظار برای کاهش احتمالی قیمت‌ها مردد مانده‌اند.
در همین رابطه، حسن کریمی سنجری، کارشناس صنعت خودرو، درباره آخرین وضعیت بازار خودرو اظهار داشت: افزایش قیمت خودرو در شرایط فعلی بیش از آنکه ناشی از «انتظارات تورمی» باشد، حاصل واقعیت‌های تورمی در اقتصاد است.
به گفته او، از ابتدای سال و به‌ویژه پس از تعطیلات نوروز، هزینه نهاده‌های تولید و قطعات اصلی خودرو به‌دلیل مشکلات ایجادشده برای صنایع بالادستی مانند پتروشیمی و فولاد، افزایش قابل توجهی داشته و در برخی موارد حتی بین دو تا چهار برابر رشد کرده است.
او توضیح داد: در کنار این موضوع، تامین قطعات خارجی مورد نیاز خودروسازان و قطعه‌سازان نیز با ابهام جدی مواجه شده است. شرایط موجود در آبراه‌های منطقه و دشواری‌های واردات باعث شده چشم‌انداز روشنی برای تامین این قطعات وجود نداشته باشد و همین مسئله هم هزینه تمام‌شده تولید را بالا برده و هم عرضه خودرو را کاهش داده است.
کریمی سنجری تاکید کرد: بازار خودرو اکنون از دو سمت تحت فشار قرار دارد؛ از یک‌سو قیمت تمام‌شده تولید افزایش یافته و از سوی دیگر تعداد عرضه کاهش پیدا کرده است. این وضعیت در نهایت خودروساز را ناچار به افزایش قیمت می‌کند و حتی با اعمال افزایش قیمت نیز همچنان با کاهش عرضه مواجه خواهیم بود که خود به تشدید تورم در بازار منجر می‌شود.
او درباره رشد قیمت برخی خودروها مانند دنا پلاس، پژو ۲۰۷، کوییک و ساینا نیز گفت: این افزایش هم ناشی از معاملات واقعی است و هم متاثر از فضای سفته‌بازی. وقتی بازار پیش‌بینی تورم مثبت دارد، دارایی‌های ثابت مانند خودرو برای حفظ ارزش پول جذاب‌تر می‌شوند. در چنین شرایطی بخشی از سرمایه‌های نقدی به سمت خرید خودرو حرکت می‌کند؛ چه برای مصرف واقعی و چه برای حفظ سرمایه و دلالی.
این کارشناس صنعت خودرو با اشاره به پیش‌فروش‌های جدید خودروسازان افزود: پیش‌فروش‌ها در گذشته ابزاری برای کنترل هیجانات بازار بودند اما امروز بیشتر با هدف تامین نقدینگی برای پوشش هزینه‌های جاری مانند حقوق، دستمزد و هزینه تامین قطعات انجام می‌شوند. از آنجا که تامین قطعات دشوار شده، خودروسازان با کاهش عرضه روبه‌رو هستند و به همین دلیل پیش‌فروش به‌تنهایی نمی‌تواند بازار را متعادل کند.
وی ادامه داد: تعداد خودرو برای عرضه فوری چندان زیاد نیست و بخش مهمی از توان تولید نیز صرف ایفای تعهدات قبلی می‌شود. بنابراین نباید انتظار داشت صرف افزایش پیش‌فروش‌ها بتواند التهاب بازار را کاهش دهد.
کریمی سنجری درباره رفتار خریداران واقعی نیز گفت: اگر مصرف‌کننده‌ای امروز نقدینگی لازم را داشته باشد، تقاضای خود را به تعویق نمی‌اندازد. هرچند برخی امیدوارند با توافق سیاسی و بهبود شرایط واردات، بازار آرام‌تر شود، اما ریسک رسیدن به آن نقطه و نامشخص بودن زمان تحقق آن باعث شده بسیاری ترجیح دهند خرید خود را به امروز موکول کنند نه فردا.
او البته تاکید کرد که کاهش قدرت خرید مردم همچنان یکی از مهم‌ترین موانع بازار است و همین موضوع باعث شده هم تقاضای مصرفی و هم تقاضای سرمایه‌ای به‌طور همزمان در بازار وجود داشته باشد.
این کارشناس صنعت خودرو درباره تاثیر مذاکرات ایران و آمریکا بر بازار خودرو نیز گفت: بازار خودرو همواره به مذاکرات و مسائل سیاسی گره خورده، زیرا نتیجه این مذاکرات مستقیماً بر واردات خودرو، تامین قطعات و روند تولید اثر می‌گذارد. اگر امکان تعامل بهتر با دنیا فراهم شود، قطعا تامین قطعات و واردات روان‌تر خواهد شد.
با این حال او معتقد است در شرایط فعلی، آسیب‌های زیرساختی ناشی از تنش‌های اخیر و اختلال در زنجیره تامین، مسئله مهم‌تری نسبت به مذاکرات است. حتی اگر مذاکرات هم به نتیجه مثبت برسد، زمان قابل توجهی لازم است تا کاهش تولید و مشکلات تامین جبران شود.
کریمی سنجری در پایان پیش‌بینی کرد که افزایش قیمت خودرو در هر دو بخش بازار و کارخانه اجتناب‌ناپذیر است و گفت: اگر افزایش قیمت کارخانه متوقف شود، توان تولید خودروسازان بیش از این کاهش پیدا می‌کند و حتی ممکن است روند تولید با اختلال جدی مواجه شود. از سوی دیگر، قیمت بازار نیز به‌صورت طبیعی قیمت کارخانه را به سمت بالا می‌کشد و فاصله زیاد میان این دو نمی‌تواند برای مدت طولانی حفظ شود.
